بورس تهران از تعطیلی سال ۱۳۵۸ تا تعطیلی در سال ۱۴۰۵
به گزارش فی بگیر، بورس ایران خارج از انتظارات مالوف، از پس هشتاد روز تعطیلی، در نخستین روز کاری سبزپوش پایان یافت تا اتفاقی تازه در حیات شصت ساله ی این نهاد ثبت گردد.
زهرا علی اکبری: بورس تهران امروز با رشد ۲۲۶۹ واحد در ارتفاع سه میلیون و ۷۱۶ هزار و ۲۲۶ واحدی ایستاد و اینگونه با رخوت تعطیلات هشتاد روزه خداحافظی کرد.
بورس تهران در بهمن ماه سال ۱۳۴۶ فعالیت خویش را آغاز نموده است اما از آن روز تا امروز راه پرفراز و نشیبی را طی کرده و یک انقلاب و سه جنگ را به چشم دیده و حالا از پس هشتاد روز تعطیلی، بار دیگر فعالیت خویش را آغاز نموده است.
گام های اولیه برای تاسیس بورس
هر چند بورس ایران در بهمن ماه سال ۱۳۴۶ فعالیت خویش را شروع کرد اما نخستین بررسی ها برای تشکیل بورس به سال ۱۳۱۵ بازمی گردد.
اقتصاد ایران در این سال ها در راه ساختارمند شدن حرکت می کرد. ضرورت نهادسازی در عرصه ی تامین مالی برای فعالین اقتصادی و سیاستگذاران آشکار شده بود بدین جهت اولین بانکهای ایران یعنی بانک سپه و ملی و نختسنی شرکت بیمه ی ایران یعنی شرکت سهامی بیمه ایران در این سال ها متولد شدند. شاید از این باب بود که جای خالی بازار سرمایه احساس می شد. بررسی اسناد نشان داده است نخستین اظهار نظر مکتوب رسمی درباب نیاز به وجود بورس در تاریخ سی ام فروردین ۱۳۱۲ در مذاکران مجلس شورای ملی ثبت شده است. زین العابدین رهنما در اعتراض به برنامه ی دولت وقت درباب افزایش تعداد کارخانجات تأکید دارد که «آقایان مسبوقند که تشکیل شرکت قدم اولش تشکیل بورس است. یک مملکتی که بورس درش نباشد شرکت بسیار کم آن جا نمو می کند.»
باید توجه داشت در سال ۱۳۱۱ قانون تجارت و در سال ۱۳۱۴ قانون مدنی در ایران به تصویب رسیده بود. این دو قانون سبب نظام بخشی به روابط بین افراد در قراردادها و همینطور وضع مقررات شرکت داری شده بود. از طرف دیگر بانک ملی نیز بستری برای انجام اقدامات حرفه ای ایجاد کرد. در کتاب تاریخ بازار سرمایه نوشته علی سعیدی و شهلا کشاورزنژاد تأکید شده سال ۱۳۱۵ به درخواست دولت وقت، یک کارشناس بلژیکی به نام «وان لوترفیلد» مامور شد تا در رابطه با ی تشکیل بورس در ایران مطالعاتی داشته باشد. مطالعات وی به کمک یک کارشناس هلندی صورت پذیرفت و بعد از دو سال طرحی با جزئیات کامل برای تاسیس بورس در ایران تدوین شد. این نخستین اساسنامه بورس با کمک کارشناسان بانک ملی ایران تنظیم شد. هنوز قدمهای اولیه برای تشکیل بورس در ایران درحال سپری شدن بود که اصفهان ها دست به کار شدند و به سبب وجود چند شرکت نساجی در شهرشان، برای اهالی فرصت سهامداری ایجاد کردند اما داستان آن گونه که بنظر می رسید تمام نشد. نهم شهریور سال ۱۳۱۸ همه ی پیش بینی ها نقش بر آب شد. جنگ جهانی دوم شروع شد و طرح ها نیمه کاره رها گردید. حتی تاسیس بورس.
بورس چه طور متولد شد؟
در سال ۱۳۳۳، هجده سال بعد از تشکیل ایده ی اولیه تاسیس بورس در ایران، اتاق تجاری عهده دار ماموریت تاسیس بورس شد. این طرح البته به دست فراموشی سپرده شد و سال ۱۳۳۷، رئیس اداره ی صادرات وزارت تجاری بار دیگر از تاسیس بورس در ایران سخن گفت و تشکیل و نظارت بر ان را امری در رابطه با دولت دانست. در سی ام مهر ۱۳۳۷ خبری به نقل از ایشان در روزنامه ی اطلاعات درج شده است.
حالا بحث بر سر اینکه بورس می تواند جایگاهی در اقتصاد ایران داشته باشد یا خیر بالا گرفته و برخی این پرسش را مطرح می کنندکه آیت مردم ایران پولی برای مشارکت در سرمایه گذاری ها دارند؟ کمبود منابع انسانی و نبود فرهنگ سرمایه گذاری و ترس بازار از حضور بورس عوامل دیگری است که در صحبت ها بدان اشاره می شد. آبان ماه سال ۱۳۳۷ روزنامه ی اطلاعات با انتشار مطلبی با عنوان «تاسیس بورس هیچ ضرری ندارد» تلاش می کند فضا را برای حضور بورس در اقنصاد ایران مهیا نماید. چند روز بعد در ۲۱ آبان ماه همین سال هیأت موسس سازمان بورس تشکیل شده و اعلام می شود دو نفر از متخصصین فنی و قضایی وزارت صنایع و معادن ایران برای تدوین اساسنامه ی بورس هنکاری خواهند کرد. سرمایه ی شرکت بورس ایران ده میلیون ریال معادل یک میلیون تومان تعیین شد. طبق اعلام ۵۱ درصد از سهام شرکت بورس را موسسین تقبل کردند و قرار شد ۴۹ درصد سهام بورس ایران به معرض فروش گذاشته شود. بررسی ها اما همچنان ادامه دارد به صورتی که حتی در سال ۱۳۴۲ نیز تاسیس بورس در کمیسیونی مرکب از حقوقدانان مورد بررسی قرار می گیرد. بالاخره بهمن ماه سال ۱۳۴۲، بعد از سپری شدن مقدماتی طولانی و از پس گذشت سی و یک سال از تشکیل ایده ی اولیه تاسیس بورس، این نهاد مالی در اقتصاد ایران متولد شد. فروردین ماه سال ۱۳۴۳ لایحه ی قانون بورس اوراق بهادار به تصویب رسید.
نخستین دوره های کارآموزی در بورس نیز در سال ۱۳۴۴ راه اتدازی می شود و تعدادی از کارکنان بانک ملی و بورس با هدف اموزش دیدن به بلژیک می روند. در نهایت بخشنامه اجرایی قانون تاسیس بورس اوراق بهادار در مهر ماه سال ۱۳۴۵ به تصویب رسید.
همانطور که پیش بینی می شد بورس در سالیان ابتدایی فعالیت رونق چندانی نداشت. نه توازنی در طرفین عرضه و تقاضا وجود داشت و نه عرضه کنندگان یعنی شرکتهای سهامی برای پذیرش در بورس و عرضه ی عمومی سهام آمادگی داشتند. اولین اوراق بهادار شامل سهام بانک توسعه صنعتی و معدنی، شرکت نفت پارس و انواع اوراق قرضه، نخستین سهم هایی بودند که همزمان با اغاز به کار سازمان در بورس تهران معامله شدند. در نهایت سال ۱۳۵۴ یعنی دوازده سال بعد از تاسیس بورس بود که تصویب قانون گسترش مالکیت سهام واحدهای تولیدی تحرکی را در بورس ایجاد کرد. به سبب این قانون شرکتهای خصوصی و دولتی مکلف شدند قسمتی از سهام خویش را به شهروندان عرضه کنند. شرکتهای خصوصی مکلف بودند ۴۹ درصد و شرکتهای دولتی مکلف بودند ۹۹ درصد از سهام شان را بفروشند. تصویب قانون معافیت های مالیاتی برای شرکتهای پذیرفته شده در بورس در همین سال و تاسیس شرکت سرمایه گذاری ملی ایران در سال ۱۳۵۴ و سپس تشکیل شرکتهای سرمایه گذاری بانکهای ایران زمینه ساز رونق در بروس شدند.
سال ۱۳۵۵ بورس تهران به عضویت فدراسیون بین المللی بورس ها درآمد. ارزش معاملات حالا از ۱۲۴ میلیون ریال در آخر سال ۱۳۴۷ به ۴۴ میلیارد و ۴۱۷ میلیون ریال در آخر سال ۱۳۵۶ رسیده بود. این رشد ۳۵۸ برابری رشدی قابل توجه بحساب می آید. شرکتهای پذیرفته شده در بورس نیز از ۶ شرکت در سال ۱۳۴۷ به ۱۰۵ شرکت در سال ۱۳۵۷ افزوده شد.
بورس تهران در آستانه انقلاب
سال ۱۳۵۷ بورس ایران دو وضعیت متفاوت را تجربه نمود. وضعیت بورس در نیمه ی اول سال وضعیتی عادی و پررونق بود اما در شش ماه دوم با بالا گرفتن اعتراضات مقابل حکومت پهلوی، تعداد روزهای فعالیت ان محدود شد. اعتصابات و تعطیلات گوناگون دلیل محدود شدن فعالیت بورس در نیمه ی دوم سال تلقی می شود. در این سال سه شرکت جدید شامل قند مرودشت، گچ تهران و کشتیراتی ملی آریا در بورس پذیرش شدند.
بطور کلی حجم معاملات بورس در سال ۱۳۵۷ به ۳۴۳۴۲ میلیارد و ۵۳ میلیون ریال بالغ شد که ۲۹۳ میلیارد و ۲۴۸ میلیون ریال ان متعلق به شش ماه اول بود.
بورس تهران بعد از انقلاب
اقتصاد ایران با پیروزی انقلاب دگرگونی بزرگی را تجربه نمود. موج ملی شدن صنایع و اعلام ضرورت بازبینی همه چیز سبب شد بورس نیز از رونق بیفتد. در همین سال ها بود که برخی بررسی دقیق حلال بودن کارهای بورسی و معاملات سهام را خواهان بودند اما پیش از آن دولتی شدن اقتصاد و ملی شدن صنایع عرصه را برای فعالیت این بازار تنگ کرد. از طرف دیگر پیش از ارایه ی پیشنهاد جایگزین برای اوراق قرضه، استفاده از این ابزار در ابتدا محدود و سپس ممنوع گردید. در این سال ها بورس که مکانی برای مالکیت عمومی و مردمی شرکتها بود کمترین حضور و نقش را در اقتصاد کشور داشت.
وقوع جنگ تحمیلی عراق مقابل ایران در سال ۱۳۵۹، خیلی از این مسایل را به حاشیه راند و اقتصاد و سیاستگذاری را تحت تأثیر جدی قرار داد. با این وجود بورس همچنان وجود داشت.
«الله ویردی رجایی سلماسی» نخستین دبیرکل بورس بعد از انقلاب در رابطه با ی دلیلهای به حاشیه راندن بورس سخنانی تاریخی دارد. او گفته است: «همزمان با حضور من در بورس چند اتفاق مهم رح داد که موجب رانده شدن بورس به حاشیه ی اقتصاد ایران شد. اول جنگی بود که در این سال شروع شد و در کنار آن ترورهای گسترده سالیان اولیه ی انقلاب و در نهایت سیاست ملی شدن بانکها و صنایع که همه چیز بازار را به هم ریخت. کارها خوابیده بود. سازمان ۲۵ کارمند داشت و واقعاً کاری نبود که کارکنان انجام دهند. ترتیبی دارم که ۱۵ نفر از کارکنان بورس به بانک مرکزی منتقل شوند. تا جایی که یادم هست داد و ستد سهام ۵۰ شرکت باقی مانده در بورس هم کامل متوقف شده بود و تنها می شد اوراق قرضه داد و ستد کرد. رجوع کننده کم بود. اصلا کسی قدم به ساختمان بورس نمی گذاشت و اگر کسی را می دیدیم شربت و شیرینی می دادیم. یک روز دو نفر که شاید رهگذر بودند به تالار معاملات آمدند و به من خبر دادند پس از مدت ها کسی به تالار آمده. با خوشی گفتم به آنها چای بدهند. این دو نفر متعجب شدند. نیم ساعت در تالار بودند و رفتند و تا مدت ها کسی نیامد.
او در رابطه با ی وضعیت بورس تهران در سال ۱۳۶۰ نیز گفته است: «من سال ۱۳۶۰ زمانیکه دکتر نوربخش رئیس کل بانک مرکزی بود پیش ایشان رفتم. نمی دانستم که می خواهند بورس بماند یا نه چون خیلی با بورس مخالفت می کردند. از ایشان پرسیدم گفتند گزارشی تهیه کنید تا به شورای بورس ببرم و ببینم می خواهند فعالیت ادامه داشته باشد یا نه. گزارش تهیه شد و بوسیله رئیس کل بانک مرکزی به شورای بورس ارایه گردید. جلسه شورای بورس جهت بررسی بقا یا انحلال بورس تشکیل شد من هم حضور داشتم. شکر خدا نظر اکثریت بر ادامه ی فعالیت بازار سرمایه بود.»
هر چه هست معاملات سهام که از سال ۱۳۵۸ به صورت کامل متوقف شده بود در اواخر سال ۱۳۶۱، در سطح محدودی شروع شد اما طرح موضوع ربوی بودن اوراق قرضه و لغو پرداخت سود اوراق قرضه گسترش مالکیت و تعویق در پرداخت اصل آن بازار اوراق قرضه را از رونق انداخت. تعداد شرکتهای پذیرفته شده در بورس که ۱۰۵ شرکت بود در آخر سال ۱۳۶۷ به هفتاد شرکت رسید. تعداد کارگزاران نیز از ۲۹ شرکت به ۱۵ شرکت کم شد. ارزش معاملات انواع اوراق بهادار در ضمن این نوبت ۲ میلیارد تومان بود. این چنین بورس با چراغی نیمه روشن خویش را به سال ۱۳۶۷ رساند.
آغاز دوران جدید
از سال ۱۳۶۸ با تصویب نخستین برنامه ی توسعه در ایران، بورس جایگاه متفاوتی را از آن خود کرد. در این دوران توجه به سیاست خصوصی سازی سبب شد بار دیگر نام بورس در محافل سیاستگذاری، خبری و تصمیم گیری در ایران به وفور به گوش برسد. شروع دوران بازسازی و اعلام سیاست دولت برای خروج از اقتصاد دولتی و توجه به بخش خصوصی همگی دست به دست هم دادند تا بورس در دورانی تازه قرار گیرد. در این سال ها اتفاقات مهم و زیادی در حوزه ی اقتصاد ایران رخداده است اما هیچ اتفاقی نتوانست هشتاد روز تعطیلی را در بازار سرمایه ی ایران رقم بزند.
رونق بورس در سالیان بعد از جنگ سبب شد تعداد شرکتهای پذیرفته شده افزایشی قابل توجه داشته باشد.
البته باید درنظر داشت روند پرنوسان فعالیت بورس اوراق بهادار تهران در سالیان ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۵، خصوصاً نوسان های سالیان ۱۳۷۳ و ۱۳۷۴ افت و خیزهای دوره ای قابل توجه انتظارات نامتعارف سرمایه گذاران و بی اطمینانی حاکم بر این بازار را در پی داشت. در سال ۱۳۷۶ ساماندهی وضع اطلاع رسانی و انتشار گزارش های ادواری آماری و تحلیلی روند رشد درخور توجه را رقم زد. بورس ایران در سالیان ۱۳۷۶ تاکنون به رغم پشت سر گذاشتن سقوط های تاریخی و صعودهای جنجالی و پرهیجان، شاهد رشد و توسعه ابزارها و راه افتادن معاملات کالایی و... بوده است اما سال ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ را می توان متفاوت ترین سالیان حیات بورس، بعد از انقلاب دانست.
نگاهی به تعطیلات پیش بینی نشده
بورس تهران بعد از ناآرامی های سال ۱۳۹۶ سه روز تعطیلی را به خود دید. از پس آغاز اعتراضات سال ۱۳۹۶ در دوم دیماه بود که تصمیم بر آن شد با هدف تسری نیافتن بحران به بورس، تعطیلی سه روزه صورت گرفت. بازار بعد از بازگشایی با ریزشی دو درصدی مواجه بود.
در بیست و چهارمین روز آبان ماه نیز خبر افزایش ناگهانی قیمت بنزین سبب تشکیل اعتراضات خیابانی شد. در ایت دوره نیز بورس سه روز تعطیل بود و بعد از بازگشایی نیز ریزشی هفت ردصدی را شاهد بود.
سال ۱۳۹۸ سال متفاوتی برای سیاست و بورس ایران بود. در این دیماه این سال نیز بعد از شهادت سردار سلیمانی، بورس با ریزشی چشم گیر در نخستین روز فعالیت مواجه گردید و سه روز بعد از اعلام خبر، یعنی در روز شانزدهم دیماه بورس به مدت یک روز تعطیل اعلام گردید.
سال ۱۴۰۰ بورس تهران تعطیلی ۶ روزه را در انتها تیرماه و اغاز مرداد به خود دید. البته در این نوبت بورس سه روز کاری تعطیل بود. نخستین روز کاری بورس در چهارم مرداد ۱۴۰۰ اعلام گردید. شیوع کرونا و سعی برای کنترل شیوع کرونا در سطح جامعه دلیل این تعطیلی اعلام گردید. در این نوبت رئیس کل بورس فعالیت بورس را به شرط فعالیت بانکها کرده بود و تعطیلاتی از این دست صورت گرفت.
در میانه ی اعتراضات سال ۱۴۰۱ نیز بورس تهران چند باری با تعطیلی یک یا دو روزه مواجه گردید. سال ۱۴۰۳ نیز بعد از سقوط هلی کوپتر سید ابراهیم رییسی و همراهانش و شهادت انان بورس تهران با تعطیلی یک روزه مواجه گردید.
سال جنگ، سال سخت، سال خاص
از پس تعطیلی بورس تهران در سال ۱۳۵۸ تا سال ۱۳۶۱، بورس با وقوع جنگ دوازده روزه در بیست و سوم خرداد ماه سال ۱۴۰۴، بار دیگر تعطیلی را به چشم دید. بورس در این نوبت زمانی ۹ روز کاری و سیزده روز تعطیلی را پشت سر گذاشت. در نهایت در روز شنبه، هفتم تیرماه، چهار روز بعد از پایان جنگ دوازده روزه بازگشایی شد. شاخص بورس در این روز قرمزپوش شد و در انتها معاملات بورس تهران ریزشی برابر با ۶۲ هزار و ۵۴۸ واحد را تجربه نمود و در ارتفاع دو میلیون و ۹۲۲ هزار واحدی ایستاد.
با شروع جنگ باردیگر ی جنگ امریکا و اسراییل مقابل ایران در نهمین روز اسفند، بار دیگر بورس تهران تعطیلی را به چشم دید. بورس در روز ششم اسفند، یعنی روز کاری پیش از جنگ با رشد ۶۱ هزار و ۶۶۵ واحدی به ارتفاع سه میلیون و ۷۱۳ هزار واحدی رسیده بود. معاملات ساعات ابتدایی فعالیت بورس در سی دقیقه ی اول فعالیت رشدی ۳۶ هزار واحدی را شاهد بود اما با شروع حمله شاخص با افت ناگهانی مواجه گردید و در نهایت بازار تعطیل اعلام گردید. با این حال معاملات روز نهم باطل اعلام گردید.
از پس گذشت هشتاد روز بورس تهران باردیگر در بیست و نهمین روز اردیبهشت فعالیت خویش را با قبول تغییراتی همچون تغییر در ساعت معاملات از سر گرفته است. تجربه نشان داده در تمام تعطیلی هایی که بورس تهران در اثر ح. ادث غیرمترقبه تجربه کرده، شاخص در روز بازگشایی قرمزپوش بوده است اما گویا این دفعه بورس خرق عادت کرد و سبزپوش رخت تعطیلات هشتاد روزه را از تن درآورد.
منبع: فی بگیر
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب